Υπάρχει μια συζήτηση που σχεδόν κανείς στον κλάδο δεν θέλει να ανοίξει, και είναι ακριβώς αυτή: τι σου ανήκει πραγματικά όταν κάποιος σου φτιάχνει ένα site ή μια εφαρμογή, και τι μένει στα χέρια του ακόμα κι όταν έχεις πληρώσει ολόκληρη τη δουλειά. Δεν είναι κακή πρόθεση στις περισσότερες περιπτώσεις. Είναι απλώς κάτι που δεν συζητιέται ποτέ στην αρχή, γιατί όλοι θέλουν να προχωρήσουν γρήγορα στο κομμάτι της δουλειάς, και μετά περνάνε μήνες ή χρόνια μέχρι να χρειαστεί κάποιος να το ψάξει.

Ας το βάλουμε ξεκάθαρα. Όταν πληρώνεις για να φτιαχτεί το site ή το e-shop σου, δεν πληρώνεις μόνο για τον κώδικα που φαίνεται στην οθόνη. Πληρώνεις για ένα σύνολο πραγμάτων που πρέπει να είναι δικά σου, με την ίδια λογική που θα ήταν δικά σου τα κλειδιά ενός μαγαζιού που νοικιάζεις να σου φτιάξουν.

Το πρώτο και πιο θεμελιώδες είναι το domain name. Το όνομα της επιχείρησής σου στο διαδίκτυο πρέπει να είναι καταχωρημένο στο δικό σου όνομα, με τον δικό σου λογαριασμό σε καταχωρητή domain, όχι στον λογαριασμό του προγραμματιστή ή της εταιρείας που σου έκανε τη δουλειά. Αν δεν ξέρεις πού είναι καταχωρημένο το domain σου αυτή τη στιγμή, αξίζει να το ελέγξεις σήμερα, όχι όταν χρειαστεί. Υπάρχουν δημόσια εργαλεία αναζήτησης whois που δείχνουν σε ποιον καταχωρητή είναι δηλωμένο το domain, ακόμα κι αν τα στοιχεία του ιδιοκτήτη είναι κρυμμένα.

Δεύτερο είναι το hosting, δηλαδή ο server όπου φιλοξενείται στην πραγματικότητα το site σου. Εδώ η κατάσταση είναι πιο συγκεχυμένη, γιατί πολλοί προγραμματιστές φιλοξενούν τους πελάτες τους σε δικούς τους servers, με δικό τους λογαριασμό, και χρεώνουν μια μηνιαία ή ετήσια συνδρομή. Αυτό από μόνο του δεν είναι πρόβλημα, είναι μια συνηθισμένη πρακτική. Το πρόβλημα είναι όταν δεν έχεις καν πρόσβαση θέασης σε αυτό το hosting, ούτε γνωρίζεις ποιος πάροχος είναι, ούτε πώς θα μεταφερόσουν αλλού αν χρειαζόταν. Το ελάχιστο που πρέπει να ζητήσεις είναι να ξέρεις σε ποιον πάροχο βρίσκεσαι και να έχεις έστω μια βασική πρόσβαση, όπως FTP ή ένα πάνελ διαχείρισης, ακόμα κι αν δεν τη χρησιμοποιείς ποτέ η ίδια.

Τρίτο είναι ο ίδιος ο κώδικας. Αυτό ακούγεται προφανές, αλλά στην πράξη πολλοί πελάτες δεν έχουν ποτέ δει τον κώδικα της δικής τους εφαρμογής, ούτε ξέρουν αν βρίσκεται κάπου αποθηκευμένος εκτός από τον server όπου τρέχει. Αν κάτι πάει στραβά στον server, ή αν ο συνεργάτης σου χαθεί, ο κώδικας πρέπει να υπάρχει και αλλού, ιδανικά σε ένα repository όπως το GitHub, με λογαριασμό στο δικό σου όνομα ή τουλάχιστον με πρόσβαση δική σου σε αυτό. Χωρίς αυτό, ο μόνος τρόπος να ανακτήσεις τη δουλειά σου είναι να κατεβάσεις ό,τι υπάρχει live στον server, κάτι που δεν είναι πάντα το ίδιο με τον πλήρη, οργανωμένο κώδικα.

Τέταρτο, και συχνά το πιο υποτιμημένο, είναι τα δεδομένα σου. Οι πελάτες σου, οι παραγγελίες, το ιστορικό πωλήσεων, οτιδήποτε έχει συσσωρευτεί μέσα στο σύστημα με τον καιρό. Αυτά είναι δικά σου με κάθε έννοια, νομική και πρακτική, και πρέπει να μπορείς να τα εξάγεις σε μορφή που μπορείς να διαβάσεις, ανεξάρτητα από το ποιος διαχειρίζεται το σύστημα. Ένα τακτικό αντίγραφο ασφαλείας της βάσης δεδομένων, αποθηκευμένο κάπου εκτός του server, δεν είναι πολυτέλεια. Είναι το ελάχιστο που θα σε κρατήσει ήσυχο τη νύχτα.

Το πρόβλημα με όλα αυτά είναι ότι κανείς δεν τα ζητάει στην αρχή μιας συνεργασίας, γιατί φαίνεται σαν δυσπιστία προς κάποιον με τον οποίο μόλις ξεκινάς να δουλεύεις. Στην πραγματικότητα είναι το αντίθετο. Ένας επαγγελματίας που δουλεύει σωστά δεν θα ενοχληθεί αν του ζητήσεις πρόσβαση στο δικό σου domain, hosting και κώδικα. Θα σου τα δώσει χωρίς δεύτερη κουβέντα, γιατί ξέρει ότι έτσι δουλεύεται μια σοβαρή συνεργασία. Αν κάποιος διστάζει ή σε αποθαρρύνει να ζητήσεις αυτά τα βασικά, αυτό από μόνο του είναι μια απάντηση.

Αν βρίσκεσαι ήδη μέσα σε μια συνεργασία και δεν ξέρεις πού στέκεσαι σε κάτι από τα παραπάνω, δεν χρειάζεται να περιμένεις να χαλάσει κάτι για να το μάθεις. Μια απλή, ευγενική κουβέντα με τον σημερινό σου συνεργάτη, ζητώντας να δεις ή να αποκτήσεις πρόσβαση σε αυτά τα τέσσερα σημεία, είναι κάτι απόλυτα λογικό να ζητήσεις οποιαδήποτε στιγμή, όχι μόνο όταν κάτι έχει ήδη πάει στραβά.